Czy policja ma podstawy prawne do działań na terenie Trybunału Konstytucyjnego?

Poniżej pragniemy przedstawić zarys analizy działań organów władzy wykonawczej, celem których stał się polski Trybunał Konstytucyjny i jego (niektórzy sędziowie) pod kątem zgodności (albo raczej niezgodności) tychże działań z naczelnymi zasadami zapisanymi w Konstytucji RP, jakimi są: zasada trójpodziału i równowagi pomiędzy władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą (art.10 ust.1) oraz zasadą legalizmu (art. 7). Trybunał Konstytucyjny jak wynika to wprost z art.10 ust. 2 Konstytucji RP jest elementem (i to bardzo szczególnym) władzy sądowniczej, zaś Rada Ministrów i podległe jej służby, w tym policja to oczywiście podmioty władzy wykonawczej. Jak wiemy w dniu 30.11.2026 r. na teren Trybunału wkroczyła (nie wiemy oficjalnie dotąd z czyjego polecenia) policja i zablokowała dostęp do jego wnętrza Prezesowi TK, jego zastępcy, pracownikomoraz niektórym sędziom. Zezwoliła zaś na wstęp do budynku TK jedynie wybranym osobom (nie wiemy na czyj rozkaz dokonano takiej selekcji). Wśród mogących wejść do budynku były m.in. wybrane przez urzędujący obecnie parlament RP na urząd sędziego TK osoby od których jak dotychczas Prezydent RP nie odebrał ślubowania. Wg dostępnych w mediach informacji funkcjonariusze policji stojący przed budynkiem Trybunału mieli też utrudniać wstęp na teren TK urzędującemu Prezydentowi RP Karolowi Nawrockiemu i ten aby móc wejść musiał posłużyć się „własnym autorytetem” oraz skorzystać z pomocy towarzyszących mu funkcjonariuszy SOP.

Zgodnie z utrwalonym dotychcza si niekwestionowanym przez nikogo poglądem zasadę trójpodziału władz rozumieć należy jako taki model funkcjonowania, w którym „władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza muszą być rozdzielone, a nadto musi panować pomiędzy nimi równowaga oraz muszą one ze sobą współpracować (orzeczenie TK z 09.11.1993 r). Z uwagi na specyfikę wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z orzecznictwem TK oddzielenie władzy sądowniczej od innych władz musi „oznaczać separację, gdyż do istoty wymiaru sprawiedliwości należy, by sprawowany on był wyłącznie przez sądy, a pozostałe władze nie mogły ingerować w te działania” (orzeczenie TK z 21.11.1994 r.). Na konieczność „separacji” sądów i trybunałów od innych organów władzy wskazujeart.173 Konstytucji, który wprost stanowi że Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz.

Z uwagi na specyficzny charakter sądu konstytucyjnego, organu powołanego do kontroli aktów prawnych wydawanych przez parlament ale i organy władzy wykonawczej (np. rozporządzenia ministrów lub premiera) uważa się, że żadnemu organowi władzy wykonawczej, nawet premierowi lub ministrowi sprawiedliwości nie przysługują nad TK jakiekolwiek uprawnienia nadzorcze, bo jak słusznie zauważono w Komentarzu do Konstytucji RP pod red. M. Safjana i L. Boska: „kontrola konstytucyjna przepisów prawa musi być dokonywana przez organ całkowicie niezależny od władzy wykonawczej, w przeciwnym razie będzie kontrolą pozorną. Czy trwająca obecnie pod pozorem przywracania Trybunału społeczeństwu policyjna blokada nie tylko budynku, ale i sędziów TK jest do pogodzenia z zasadą trójpodziału władz oraz z zasadą niezależności Trybunału Konstytucyjnego od innych władz (od policji i rządu także)? Oczywiście, że nie! Naturalnie, że mogą zaistnieć sytuacje w których na terenie trybunału lub innego sądu konieczna będzie (podkreślamy – na wezwanie prezesów) interwencja policji lub Straży Pożarnej, ale musi ona być realizowana w sposóbrespektujący Konstytucję. Przypomnieć należy, że ustawodawca aby zabezpieczyć bezpieczeństwo w Trybunale, a zarazem zagwarantować jego odrębność od organów władzy wykonawczej wyposażył ten konstytucyjny organ na wzór parlamentarnej Straży Marszałkowskiej we własną formację ochronną, czyli Straż Trybunalską oraz upoważnił Prezesa TK do określenia jej zadań oraz sposobu i warunków ich wykonywania. Takie uregulowanie traktować należy jako konsekwencję obowiązującej zasady odrębności i niezależności Trybunału Konstytucyjnego od organów władzy wykonawczej. Nieprzypadkowo też w przepisach wykonawczych do ustawy o Policji regulujących kompetencje i zadania policji sądowej nie przewidziano aby ta struktura policji zajmowała się ochroną bezpieczeństwa i porządku na terenie TK. Komendant Główny Policji w swoim otwartym liście do funkcjonariuszy Policji z dnia 01.11.2026 stwierdza min. „Każdy, kto obserwował przebieg wydarzeń dotyczących Trybunału Konstytucyjnego w piątek i w sobotę (chodzi o 30 i 31 października) nie powinien mieć wątpliwości, że obecność policjantów była konieczna dla zapewnienia bezpieczeństwa nie tylko osobom znajdującym się wewnątrz Trybunału, ale tysiącom zgromadzonych przed budynkiem(…). Chcę Was z całą mocą zapewnić: wszystkie ostatnie działania Policji pod Trybunałem Konstytucyjnym były w pełni zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Naszą rolą nie jest ocena funkcjonowania Trybunału ale realizacja zadań zawartych w ustawie o Policji (...). Granice naszej służby wyznaczają prawo i rota ślubowania w którym i ja przysięgałem służyć wiernie Narodowi(…). Działania pod Trybunałem Konstytucyjnym odbyły się zgodnie z wszelkimi normami prawnymi i etycznymi”.

Autorzy niniejszego artykułu tych twierdzeń Komendanta Głównego Policji nie podzielają. Jeszcze nigdy w historii Polski, nawet w okresie PRL pododdziały zwarte policji nie zablokowały dostępu sędziom, parlamentarzystom, obywatelom do Trybunału Konstytucyjnego! Jakiż to przepis pozwolił funkcjonariuszom policji uniemożliwić wstęp do TK jego sędziom w tym prezesowi oraz towarzyszącym mu parlamentarzystom, do którego przecież kompetencji należą kwestie związane z zapewnieniem porządku i bezpieczeństwa na terenie trybunału?! Jakie to przepisy dały policjantom prawo do decydowania o niewpuszczeniu sędziów TK, a zezwoliły na wpuszczenie do środka wybranych przez Sejm, ale niezaprzysiężonych przez Prezydenta innych osób, co do których statusu sędziego TK istnieją poważne wątpliwości. Jak te działania policji pogodzić z oświadczeniem Komendanta Boronia, iż nie jest rolą policji ocena funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego? Jaki przepis upoważnił policję aby wbrew art. 10 ust. 2 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, który to przepis stanowi iż zakaz zatrzymania parlamentarzysty, obejmuje wszelkie formy pozbawienia lub ograniczenia wolności osobistej posła lub senatora przez organy stosujące przymus. W środkach masowego przekazu obserwowaliśmy jak funkcjonariusze policji uniemożliwiali posłom Kaczyńskiemu, Sasinowi, Błaszczakowi, Goskowi, Ozdobie, Kałużnemu, Śliwce wstęp na teren Trybunału. Jaki to akt prawny zwolnił policję z obowiązku respektowania art.12 ust.1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który to przepis stanowi że to prezes TK kieruje pracami Trybunału i reprezentuje go na zewnątrz?

Odpowiedz może być tylko jedna na każde z postawionych powyżej pytań – nie istnieją przepisy, które legitymizowałyby działania policji z jakimi aktualnie mamy do czynienia pod Trybunałem. Komendantowi Głównemu Policjii tym którzy wydają mu polecenianależy przypomnieć, że immunitet sędziowski i immunitet parlamentarny polegają nie tylko na niemożności pociągnięcia sędziego, posła albo senatora do odpowiedzialności karnej bez uprzedniego uzyskania zgody właściwego organu ale z tymi immunitetami wiąże się również coś co określa się jako nietykalnością sędziowską lub parlamentarną (postanowienie TK z 28.01.1991 r). Pod tym pojęciem rozumie się zakaz ze strony kogokolwiek, także policji do przymuszania sędziego albo parlamentarzysty, aby opuścił jakieś miejsca albo do pozostawał na nim. Podkreślić też należy, że blokowanie dostępu sędziom TK do Trybunału i obecność policji na jego ternie godzinie tylko w immunitet sędziowski lub poselski, ale także w niezawisłość sędziowską rozumianą jako wyeliminowanie sędziów spod jakiegokolwiek wpływu czynników ubocznych, które by mogły tę lub inną presję wywrzeć na ich orzeczenia.

Sądownictwo nie może być budowane na zasadzie subordynacji wobec władzy wykonawczej(cyt. powyżej M. Safjan i L. Bosek). Nie można uznać za w pełni niezawisły Trybunał, którego skład orzekający będzie współkreowała poprzez wpuszczenie jednych, a nie wpuszczanie innych sędziów policja. Przypomnieć należy, że uprawnienia policji, z których może ona korzystać przy realizacji zadań o charakterze administracyjno – porządkowym (a z takimi działaniami, jak wynika z treści listu Komendanta Boronia mamy do czynienia pod Trybunałem) określone są w art. 15 ust. 1 ustawy o Policji. Przepis ten, mimo iż bardzo obszerny w żadnym zakresie nie zezwala policji na blokadę wejścia na teren Trybunału wyselekcjonowanym (przez kogo?) sędziom i pracownikom TK, w szczególności Prezesowi TK, który to przecież jest konstytucyjnym organem władzy sądowniczej. Nie sposób uznać, że owi „blokowani” przez Policję (mimo konstytucyjnego immunitetu chroniącego ich przed zatrzymaniem) sędziowie to osoby stwarzające w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia” – a takie osoby Policja zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji może zatrzymać w celach porządkowych (o ile przed zatrzymaniem nie chroni je immunitet).

Dokonując analizy prawnej działań policji na terenie Trybunału nie sposób pominąć regulacji zakodowanej w treści przepisu art. 7 Konstytucji RP, która statuuje zasadę legalizmu. Zasada legalizmu oznacza takie ukształtowanie możliwości działania organów władzy publicznej (instytucji publicznych), w którym organy te działają tylko na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Jej podstawowym zadaniem jest przeciwdziałanie sytuacjom nadużycia uprawnień i dowolności w działaniu określonych organów. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że legalizm stanowi jądro zasady państwa prawnego, w którym kompetencje organów władzy publicznej powinny zostać jednoznacznie i precyzyjnie określone w przepisach prawa.Wszelkie zaś działania tych organów powinny mieć podstawę w takich przepisach, a kompetencji organów władzy publicznej nie można domniemywać (wyroki TK z 24.10. 2017 r. oraz z 14.06.2006 r.). Ustrojodawca odniósł zasadę zawartą w art. 7 Konstytucji do „organów władzy publicznej”. Ogólnego określenia władza publiczna używa się dla wskazania pewnych generalnych funkcji, zadań i uprawnień. Zajmują się nimi organy władzy, czyli jednostki organizacyjne danego podmiotu prawa wyposażone w ustawowe uprawnienia do wyrażania woli tego podmiotu, poprzez swoje zadania i kompetencje. Należy do nich niewątpliwie Policja. Pamiętajmy, że wyrażona w treści art. 7 Konstytucji RP zasada opiera się na zasadzie państwa prawnego. Zatem legalne działanie organów państwowych gwarantuje nam życie w demokratycznym państwie prawa.

Jacek Wygoda
sędzia Sądu Najwyższego w stanie spoczynku
(funkcjonariusz policji w l. 1990 – 2001)

dr Piotr Kosmaty
prokurator Prokuratury Regionalnej w Krakowie